Bazı kayıplar hayatın kendisini ikiye bölecek güçtedir. Artık öncesi ve sonrası vardır. Ve bu bölünme yalnızca bireyin içinde değil, ortada yer alan ilişkilerinin içinde de yaşanır. Bu hikâye kaybın kendisini değil, yasın etrafında büyüyen ve zamanla şekil değiştiren hayatı anlatır. Hamnet filmi, William ile eşi Agnes’in, oğulları Hamnet’in ölümüyle değişen ilişkilerini ele alır. Bu film iki insan tarafından aynı yasın nasıl farklı yaşandığını, acının bir ilişkiyi nasıl dönüştürdüğünü, yasın bir evliliğin dokusunu nasıl değiştirdiğini ve insanların bu kaybın etrafında yeni bir hayat kurmayı nasıl öğrendiklerini gösterir. Film boyunca doğa, ritüeller ve aileden aktarılan sözler ise hayatın ve ruhsal sağlığın devamlılığını taşıyan görünmez dayanaklar olarak belirir.
RUTİNLER VE AİLEDEN AKTARILAN DAYANIKLILIK
Agnes ile erkek kardeşi arasındaki diyalog, aileden aktarılan öğretilerin bireyin kararlarına ve duygularına etkilerini gösterir. Agnes, evlenme kararını William’da gördüğü güce bağlar; onun kendisini “olması gerektiği gibi değil, olduğu gibi” sevdiğini söyler. Erkek kardeşinin “sen değişeceksin” uyarısına karşı Agnes’in “ben zaten değişiyorum” cevabı, değişimi hayatın doğal bir parçası olarak kabul ettiğini gösterir. Konuşma sırasında annelerinin sözlerini birlikte tekrar etmeleri — “Kalplerimizi açık tutarak yaşamak, onu karanlığa kapatmayalım, güneşe çevirelim” — çocuklukta öğrenilen öğretilerin zor anlarda psikolojik bir rutin olarak nasıl işlediğini ortaya koyar. Bu sözlü tekrar, kaygıyı yatıştıran bir aile hafızası gibidir. Bu ritüeller devamlılık ve sağlıklılık işareti olarak işlev görür. Sahnenin sonunda birlikte söyledikleri pelin otu sözleri — “Üçe meydan okursun, otuza meydan okursun, zehire ve hastalığa meydan okursun” — doğanın iyileştirici gücünü ve Agnes’in içsel dayanıklılığını simgeler. Filmde aynı zamanda bu dayanıklılığın bitmeyen bir kaynak olarak kuşaktan kuşağa aktarıldığını görürüz. Agnes, annesinden öğrendiği bu sözlü gelenek ve yaşam bilgeliğini çocuklarına da aktarır. Tüm bunlar yasın ortasında bir tür tutunma noktası hâline gelir.
YASIN İKİ FARKLI DİLİ
Agnes’in yasının dili sezgisel, doğayla ve bitkilerle kurduğu ilişkiyle iç içe geçmiş bir hâldir. Onun “Ailemdeki kadınlar başkalarının göremediği şeyleri görür” demesi de aynı doğrultudadır. Nitekim bir sahnede William için şöyle der: “Bu küçük hayat onu eziyor. Babasından uzakta Londra’da olursa potansiyelini kullanabilir.” Stratford’daki dar hayatın içinde William’ın potansiyelini öngören ilk kişinin o olduğunu görürüz. William gider, onun yokluğundaki şartlar Agnes’i zorlar. Bazen diğer insanlardan farklı duyumsamak Agnes için nimet yerine külfete dönüşür. William’ın yasının dili ise farklıdır. O, acıyla doğrudan temas etmek yerine onu dönüştürmenin yollarını arar. Onun başa çıkma yolu hayal gücü ve yazıdır. Yıllar sonra yazdığı oyun — Hamlet — sadece bir sanat eseri değil, yasın yaratıcı bir biçimde ifade edilmesidir. Sanat burada acının kaybını yazıyla anlatılabilir bir forma dönüştürür.
Film, evlilik ve yas arasındaki karmaşık ilişkiyi gözler önüne serer. Çiftler çoğu zaman aynı kaybı yaşasa da aynı yası tutmaz. Birinin acıyı taşıma biçimi diğerine yabancı gelebilir. Agnes için William’ın yazıya sığınması bir kaçış gibi görünebilir; William içinse yazmak, hayatta dağılmamanın bir yoludur. Yaslarını farklı yaşamaları, ilişkilerinin içinde görünmez bir mesafe yaratır.
SUÇLULUK, ÖFKE VE KIRILGAN EBEVEYNLİK
Agnes’in sezgisel dünyası, evladının ani kaybı karşısında başka duygularla da karşılaşır: suçluluk ve öfke. Evlatları yaşarken anne ve baba arasında çoğu zaman görünmez bir sözleşme vardır: çocuklarını korumak ve yaşatmak. Bu sözleşme kırıldığında yasın en yoğun hâliyle “koruyamadım” hissi ortaya çıkar. Agnes için duyduğu bu suçluluk çok güçlüdür. Üstelik oğullarının ölmeden önce babasına hasret duyarak ağlaması, onun yasını daha keskin bir kırgınlığa dönüştürür. Agnes’in William’a yönelttiği öfkenin ardında yalnızca kaybı değil, aynı zamanda bu görünmez ebeveynlik sözleşmesinin ihlal edildiği düşüncesi de vardır.
HİÇ SÖNMEYEN MUM
Yas çoğu zaman doğrusal ilerleyen bir süreç değildir; bazı duygular sönmüş gibi görünse de başka anlarda yeniden belirir. Bu nedenle, yasın insanın içinde nasıl yaşamaya devam ettiğini anlatan eski metaforlar önem kazanır. İnsanın göğsünde kırk mum yanar. Zaman geçtikçe mumların çoğu söner. Bazen bir anı gelir ve sönmüş mumlardan biri yeniden alev alır; sonra tekrar söner. Ama içlerinden biri vardır ki hiç sönmez. Ömür boyu yanmaya devam eder. Belki de yasın bitmesini istemememizin nedeni budur. Çünkü o mum, kaybettiğimiz kişinin hayatımızdaki yerinin hâlâ var olduğunu hatırlatır.
Hamnet, bu kalıcı ışığın hikâyesidir. Bazı kayıplar geçmez. İnsan yalnızca onların ardından ondan kalan boşluğun etrafında yeniden bir hayat kurmayı öğrenir.